Διασύνδεση Ιατρικού Φακέλου με Εργαστήρια. Μεθοδολογία

Διασύνδεση Ιατρικού Φακέλου με Εργαστήρια

 

Διασύνδεση Ιατρικού Φακέλου με Εργαστήρια. Μεθοδολογία

 

Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Νοσοκομείου (ΟΠΣΝ)

Το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Νοσοκομείου αποτελείται από πολλά εξειδικευμένα υποσυστήματα, προερχόμενα από διαφορετικούς προμηθευτές, εγκατεστημένα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους που λειτουργούν με διαφορετικό, σύνθετο και αυτόνομο τρόπο λειτουργίας. Η συνεργασία μεταξύ αυτών των υποσυστημάτων είναι αναγκαία και επιβάλλει την ανταλλαγή δεδομένων (διαλειτουργικότητα). Μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών οι χρήστες (ιατροί, νοσηλευτές, διοικητικό προσωπικό, κ.λ.π.) έχουν εύκολη πρόσβαση στα ολοκληρωμένα δεδομένα ενός ασθενή με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται η ύπαρξη ολοκληρωμένου Ιατρικού Φακέλου Ασθενούς (εσωτερικού ή εξωτερικού) και να δομείται το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Νοσοκομείου (ΟΠΣΝ) προς όφελος του Φορέα Υγείας και του Πολίτη.

Η ενοποίηση των πολλαπλών συστημάτων ενός φορέα υγείας, αποτελεί πολύπλοκο έργο. Στην προσπάθεια ολοκλήρωσης ενός ΟΠΣΝ αντιμετωπίζεται η ανάγκη αναβάθμισης ή/και αντικατάστασης συστημάτων. Ακατάλληλα συστήματα που πρέπει να αντικατασταθούν, θεωρούνται όσα είναι παλαιωμένα και αναποτελεσματικά και όσα δεν μπορούν να ενταχθούν σε περιβάλλον διαλειτουργικότητας. Με δεδομένο ότι η έννοια της προμήθειας ενός ενιαίου συστήματος (ΟΠΣΝ) από έναν προμηθευτή είναι ανέφικτη διεθνώς, λόγω της πολυπλοκότητας και εξειδίκευσης των πολλών και διαφορετικών συστημάτων που απαιτούνται στο νοσοκομειακό περιβάλλον η μόνη και απολύτως ενδεδειγμένη λύση είναι η ολοκλήρωση των υποσυστημάτων.

Η συνεχής αντικατάσταση Πληροφοριακών Συστημάτων, δεν αποτελεί συμφέρουσα λύση τόσο για τους χρήστες των συστημάτων όσο και του Φορέα Υγείας. Επιπρόσθετα η μεγάλη επιστημονική εξειδίκευση κάποιων υποσυστημάτων τα καθιστά αναντικατάστατα ή στη καλύτερη περίπτωση δύσκολα αντικαταστάσιμα καθώς απαιτείται ισχυρή επένδυση σε χρόνο και χρήμα. Συνεπώς σε κάθε περίπτωση πρέπει να ακολουθείται το μοντέλο της διαλειτουργικότητας.

 


Ορισμός Διαλειτουργικότητας – Χαρακτηριστικά

Διάφοροι ορισμοί έχουν δοθεί για να αποδοθεί η έννοια Διαλειτουργικότητα όπως:

• η ικανότητα δύο ή περισσοτέρων συστημάτων ή βασικών στοιχείων να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να τις επαναχρησιμοποιούν προς όφελός τους (ΙΕΕΕ),

• η ικανότητα δύο ή περισσοτέρων συστημάτων να συνεργάζονται, χωρίς την ύπαρξη μεταβατικού σταδίου, ανταλλάσσοντας πληροφορίες και υιοθετώντας τις νέες συμπεριφορές που προκύπτουν από αυτή τη συνεργασία, σε βάθος χρόνου (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Interop-NoE),

• η δυνατότητα επικοινωνίας, εκτέλεσης προγραμμάτων ή μεταφοράς δεδομένων μεταξύ ποικίλων και διαφορετικών λειτουργικών μονάδων, με τρόπο που απαιτείται από το χρήστη, ο οποίος διαθέτει λίγη έως καθόλου γνώση επί των μοναδικών χαρακτηριστικών αυτών των μονάδων (ISO/IEC 2382-01, Λεξιλόγιο Τεχνολογίας της Πληροφορικής),

• η ικανότητα διαφορετικών πληροφοριακών συστημάτων, που υποστηρίζουν διαφορετικές επιχειρησιακές διαδικασίες, να ανταλλάσσουν δεδομένα και να διαμοιράζονται πληροφορίες και γνώση (European Commission / IDABC).

Λαμβάνοντας υπόψη, τους παραπάνω ορισμούς, διαλειτουργικότητα μπορούμε να ονομάσουμε «τη δυνατότητα δύο ή περισσότερων υποσυστημάτων ενός Νοσοκομείου να ανταλλάσσουν, και να κατανοούν δεδομένα ή πληροφορίες που βρίσκονται αποθηκευμένα σε διαφορετικά υποσυστήματα και να ενεργούν βάσει αυτών».

Η έννοια της διαλειτουργικότητας (interoperability) συγχέεται πολλές φορές με «συγγενείς» έννοιες όπως αυτές της ολοκλήρωσης (integration), της συνεργασίας (collaboration/synergy), της μεταφερσιμότητας (portability) και της ανταλαξιμότητας (interchangeability). Όμως, υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των εννοιών αυτών και της έννοιας της διαλειτουργικότητας, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα και ενέργειες, τόσο κατά την διάρκεια του σχεδιασμού όσο και της υλοποίησης έργων διασύνδεσης ετερογενών Πληροφοριακών Συστημάτων. Οι διαφορές αυτές οι οποίες πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη επικεντρώνονται στα παρακάτω σημεία:

Interoperability – Integration: Η διαλειτουργικότητα εμπεριέχει τις έννοιες της συνύπαρξης (coexistence) και της αυτονομίας (autonomy) αντίθετα η ολοκλήρωση περιέχει την έννοια της ομογενοποίησης (uniformatisation). Δηλαδή σε γενικές γραμμές με την ολοκλήρωση επιτυγχάνουμε μια «στενή διασύνδεση» των διάφορων Πληροφοριακών Υποσυστημάτων σε τέτοιο βαθμό στον οποίο δεν είναι εφικτός ο διαχωρισμός αυτών, από το σύνολο το οποίο συνθέτουν. Από την άλλη πλευρά με την διαλειτουργικότητα έχουμε μια «χαλαρή διασύνδεση» κατά την οποία τα ετερογενή Πληροφοριακά Συστήματα μπορούν να ανταλλάσσουν δεδομένα και να συνεργάζονται, διατηρούν ωστόσο την αυτονομία τους.

Interoperability – Collaboration: Η διαλειτουργικότητα συσχετίζεται με την συμβατότητα και την ικανότητα συνεργασίας, διότι δύο διαλειτουργούντα Πληροφοριακά Υποσυστήματα είναι απαραίτητο να συνεργάζονται. Δύο συνεργαζόμενα όμως Πληροφοριακά Υποσυστήματα, μπορεί να μην διαλειτουργούν. Παρ’ όλα ταύτα, η συνεργασία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της διαλειτουργικότητας αλλά δεν σημαίνει δύο συνεργαζόμενα Πληροφοριακά Υποσυστήματα, ακόμα και μέσω τυπικά ορισμένων μορφών συνεργασίας, πρέπει να διαλειτουργούν μεταξύ τους.

Interoperability – Portability: H μεταφερσιμότητα αφορά την ικανότητα μεταφοράς συστημάτων, λογισμικού ή χρηστών από το περιβάλλον ενός οργανισμού στο περιβάλλον ενός άλλου. Με άλλα λόγια η μεταφερσιμότητα αναφέρεται στην ικανότητα μεταφοράς ενός συστήματος ενώ η διαλειτουργικότητα αναφέρεται στην ικανότητα ενός συστήματος να χρησιμοποιεί και να κατανοεί πλήρως την πληροφορία που προέρχεται από ένα άλλο σύστημα.

Interoperability – Interchangeability: Τέλος η ανταλαξιμότητα αναφέρεται στην ικανότητα συνέχισης παροχής του ίδιου επιπέδου σταθερής συμπεριφοράς υπηρεσιών παρά την αλλαγή ενός συστήματος ή τμήματος αυτού. Για το πεδίο της διαλειτουργικότητας, όμως, αυτός δεν είναι βασικός σκοπός.

 

Kατηγορίες διαλειτουγικότητας

• Η θεσμική, όπου επιτρέπεται η ανταλλαγή δεδομένων από το ένα Πληροφοριακό Σύστημα στο άλλο αλλά δεν απαιτείται το Πληροφοριακό σύστημα που λαμβάνει τα δεδομένα να πρέπει και να τα κατανοεί
• η συντακτική, η οποία περιγράφει την ικανότητα των συστημάτων να ανταλλάσσουν πληροφορίες και περιλαμβάνει:
α)το επίπεδο των δικτύων και του μέσου επικοινωνίας,
β)του χρησιμοποιούμενου πρωτοκόλλου, και
γ)του πρωτοκόλλου μηνυμάτων και μορφοποίησης μηνυμάτων και αλληλουχίας τους. Σε αυτή την κατηγορία επομένως επίπεδο ορίζεται η δομή και η μορφή των δεδομένων έτσι ώστε να διασφαλιστεί ομοιόμορφα η ροή τους από το ένα Πληροφοριακό Σύστημα στο άλλο, καθώς και η ερμηνεία τους σε επίπεδο πεδίου.
• Η εννοιολογική (σημασιολογική) που αφορά στην ικανότητα των συστημάτων που ανταλλάσσουν πληροφορίες να τις κατανοούν, ώστε να μπορούν να τις επεξεργαστούν κατάλληλα. Η εννοιολογική κατηγορία χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες σύμφωνα με την ικανότητα τους να επεξεργάζονται την πληροφορία:

α. “Blobs”, δεδομένα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους χρήστες των διασυνδεδεμένων Πληροφοριακών Συστημάτων αλλά όχι από τις υποκείμενες εφαρμογές τους. Ένα τυπικό παράδειγμα είναι μια χειρόγραφη κλινική σημείωση, η οποία μπορεί να ενσωματωθεί στον φάκελο ασθενή σε μορφή αρχείου εικόνας
β. Ελεύθερο κείμενο το οποίο δεν έχει καθορισμένη μορφή αλλά μπορεί να διαβαστεί από το Πληροφοριακό Σύστημα που το λαμβάνει. Οι εξελίξεις στην επεξεργασία της φυσικής γλώσσας, μελλοντικά θα επιτρέψει μερική κατανόηση του ελεύθερου κειμένου καθώς και μεγαλύτερη χρησιμοποίηση αδόμητης πληροφορίας από τα Πληροφοριακά Συστήματα που λαμβάνουν αυτά τα δεδομένα,
γ. Συστήματα ταξινόμησης, με ιεραρχικά μοντέλα για την περιγραφή των διαγνώσεων, των διαδικασιών, κ.λ.π. όπως η διεθνής κωδικοποίηση των διαγνώσεων (ICD10).
δ. Τυποποιημένη κλινική ονοματολογία μέσω δομημένων μηνυμάτων. Συνήθως ονομάζεται ‘ορολογία αναφοράς’ και χρησιμοποιεί σύνθετες εκφράσεις οι οποίες στην συνέχεια μπορούν να ταξινομηθούν και να παράγουν τυπικές περιγραφές. Ακολούθως μπορούν να αντιστοιχηθούν με πολλές οντολογίες (τυπικές προδιαγραφές ενός όρου).
Παράδειγμα είναι το σύστημα κλινικών όρων SNOMED του οποίου στόχος είναι να υποστηρίξει την αποτελεσματική κλινική καταγραφή των δεδομένων με στόχο τη βελτίωση της φροντίδας του ασθενούς. Το σύστημα SNOMED είναι μία δομημένη συλλογή ιατρικών όροι που χρησιμοποιούνται διεθνώς για την καταγραφή και κλινικές πληροφορίες κωδικοποιούνται ώστε να είναι επεξεργάσιμη από τον υπολογιστή. Καλύπτει τομείς όπως είναι οι ασθένειες, τα συμπτώματα, τις λειτουργίες, τις θεραπείες, συσκευές και φάρμακα.

 

Επίπεδα διαλειτουγικότητας

Σε μια εκτενέστερη και πιο πλήρη ανάλυση της έννοιας της διαλειτουργικότητας διακρίνονται τέσσερα βασικά επίπεδα διαλειτουργικότητας:
Τεχνικό: η τεχνική διαλειτουργικότητα αφορά τη διασύνδεση των χρησιμοποιούμενων υπολογιστών και υπηρεσιών και τη διευκόλυνση των ανεξάρτητων συστημάτων για να ανταλλάσσουν τις σχετικές με την υγεία πληροφορίες. Αυτό το επίπεδο περιλαμβάνει θέματα όπως οι «ανοικτές» διεπαφές, οι υπηρεσίες διασύνδεσης, η ολοκλήρωση των δεδομένων και η χρήση ενδιάμεσων εφαρμογών, η παρουσίαση και ανταλλαγή δεδομένων, η δυνατότητα πρόσβασης και οι υπηρεσίες σχετικές με την ασφάλεια των δεδομένων.

Σημασιολογικό: η σημασιολογική διαλειτουργικότητα υπονοεί όχι μόνο τη δυνατότητα των συστημάτων να ανταλλάσσουν δεδομένα, αλλά και να μπορούν να τις κατανοήσουν. Αφορά επομένως τη δυνατότητα ανταλλαγής, κατανόησης και πράξης σε σχέση με τις πληροφορίες υγείας που μεταδόθηκαν.

Οργανωτικό: η οργανωτική διαλειτουργικότητα αφορά τον καθορισμό των απαραίτητων επιχειρησιακών στόχων και των διαδικασιών για την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών και των φορέων παροχής υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης που επιθυμούν να ανταλλάξουν πληροφορίες αλλά έχουν διαφορετικές εσωτερικές δομές και διαδικασίες.

Νομικό: η νομική διαλειτουργικότητα σχετίζεται με την ανάπτυξη του κατάλληλου νομικού πλαισίου για να επιτρέψει την ασφαλή πρόσβαση και την επεξεργασία των πληροφοριών των ασθενών που μεταφέρονται ηλεκτρονικά.

 

Χαρακτηριστικά - Ιδιότητες Δεδομένων

Η διεθνής βιβλιογραφία, ορίζει σαφώς ότι ένα Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα είναι ένας οργανωμένος τρόπος αποθήκευσης πληροφοριών και πρόσβασης τους με πολλούς τρόπους από διάφορες εφαρμογές.
Οι κανόνες που διέπουν αυτή την οργάνωση προϋποθέτουν και επιβάλλουν ότι τα δεδομένα πρέπει να είναι:
Ολοκληρωμένα (Integrated): τα δεδομένα πρέπει να είναι αποθηκευμένα σε ομοιόμορφα οργανωμένα σύνολα αρχείων χωρίς να υπάρχει επανάληψη ή πλεονασμός (redundancy) των ίδιων στοιχείων,
Καταμεριζόμενα (Shared): περισσότεροι του ενός χρήστες μπορούν να βλέπουν και να μοιράζονται τα ίδια δεδομένα την ίδια χρονική στιγμή,
Ανεξάρτητα (data independend): τα δεδομένα και οι εφαρμογές να είναι ανεξάρτητες από τον φυσικό τρόπο αποθήκευσης των δεδομένων,
Ακέραια και ακριβή (data integrity): το ΣΔΒΔ εξασφαλίζει την διατήρηση της λογικής συσχέτισης που υπάρχει μεταξύ των διαφορετικών δεδομένων της ΒΔ
Ασφαλή (data security): τόσο η πρόσβαση στις διάφορες κατηγορίες δεδομένων όσο και ο τύπος πρόσβασης (ανάγνωση ή εγγραφή) είναι ελεγχόμενη ανάλογα με τον χρήστη

 

Κριτήρια EuroRec για Συστήματα Υγείας

Τα κριτήρια EuroRec Seal Level 2 που εξασφαλίζουν την ποιότητα για το βασικό επίπεδο λειτουργιών των Πληροφοριακών Συστημάτων Υγείας ορίζουν τις παρακάτω αρχές:

GS002489.02 : Η καταχώρηση δεδομένων γίνεται μόνο μία φορά. Τα καταχωρημένα στοιχεία είναι διαθέσιμα όπου απαιτείται
GS003787.01: Το σύστημα έχει συνέπεια ως προς το πως εμφανίζονται κλινικές ειδοποιήσεις, π.χ. κόκκινο χρώμα για αφύσικα ή ψηλά εργαστηριακά αποτελέσματα.
GS001512.01: Το σύστημα επιτρέπει την σύνδεση μεταξύ ενός χρήστη και των ρόλων του.
S002415.04: Το σύστημα λαμβάνει υπόψη τα δικαιώματα πρόσβασης κατά την χορήγηση πρόσβασης στα στοιχεία υγείας, εξετάζοντας το ρόλο του παροχέα περίθαλψης προς τον ασθενή
GS002639.01: Το σύστημα επιτρέπει στο νόμιμα εξουσιοδοτημένο χρήστη να τροποποιήσει στοιχεία υγείας
GS001539.02: Κάθε αναπροσαρμογή ενός στοιχείου υγείας οδηγεί σε νέα έκδοση του στοιχείου.
GS001544.04 : Το σύστημα υποστηρίζει τη χρήση ιατρικών συστημάτων κωδικοποίησης για την εισαγωγή δεδομένων των στοιχείων υγείας.
GS001579.02: Κάθε έκδοση ενός στοιχείου υγείας έχει κατάσταση δραστηριότητας, π.χ. ενεργό ή τρέχον, ανενεργό, ιστορικό ή του παρελθόντος, ολοκληρωμένο, σε παύση, αρχειοθετημένο.
GS002265.01 : Κάθε στοιχείο υγείας είναι μοναδικά και διαρκώς συνδεδεμένο με έναν προσδιορισμένο ασθενή.
GS002281.01 : Όλα τα στοιχεία ασθενών μπορούν να είναι άμεσα προσβάσιμα από τον Ηλεκτρονικό φάκελο ασθενών.

 

Πρότυπο διασύνδεσης HL7

Tο πρότυπο HL7 (Health Level Seven) είναι σήμερα το πλέον ευρέως χρησιμοποιημένο πρότυπο ανταλλαγής πληροφοριών μέσω ηλεκτρονικών μηνυμάτων στο χώρο της υγείας. Όλα τα ευφυή διαγνωστικά μηχανήματα (ιατροτεχνολογικός εξοπλισμός) υποστηρίζουν το HL7 και σχεδόν όλα τα ιατρικά πληροφοριακά συστήματα υψηλού επιπέδου είναι σε θέση να στείλουν και να λάβουν τα κατάλληλα HL7 μηνύματα, χρησιμοποιώντας τους κανόνες ανταλλαγής μηνυμάτων του πρωτοκόλλου HL7.
Το πρότυπο HL7 έχει αναγνωριστεί από πολλά εθνικά ιδρύματα προτυποποίησης, όπως ο ANSI (USA) και ο DIN (Γερμανία).

 

Οφέλη διαλειτουργικότητας

Τα οφέλη της διαλειτουργικότητας συνοψίζονται ως εξής:
α. στην ελαχιστοποίηση του κινδύνου χρησιμοποίησης νέων τεχνολογιών,
β. στην αποτροπή «κλειδώματος» σε ένα προμηθευτή,
γ. την μείωση των δαπανών εφόσον διευκολύνουν την ανάπτυξη υγιούς ανταγωνισμού και την εξάλειψη αναγκαιότητας ακριβών λύσεων,
δ. την εξασφάλιση, την διάχυση και την υιοθέτηση νέων λύσεων πληροφορικής στον χώρο των Νοσοκομείων,
ε. την αντιμετώπιση ανησυχιών σχετικές με την ασφάλεια και την ταυτοποίηση των ασθενών,
στ. την δημιουργία επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών υγειονομικών μονάδων.

 

Αναγκαιότητα Διαλειτουργικότητας

Η πίεση που δέχονται οι Φορείς Υγείας για τον περιορισμό του λειτουργικού κόστους επιβάλλουν αλλαγές και βελτιώσεις στον χώρο της υγείας, ώστε να περιορίζεται το χάσμα μεταξύ της ζήτησης ποιοτικών υπηρεσιών υγείας από τους πολίτες και της προσφοράς από τους φορείς υγείας υπηρεσιών που συμπιέζονται από την ανάγκη μείωσης κόστους.
Η αναγκαιότητα επομένως της διαλειτουργικότητας τόσο σε συντακτικό επίπεδο όσο και σε εννοιολογικό, γίνεται πλέον επιτακτική.

 

Διασύνδεση ετερογενών συστημάτων

Η επίτευξη ενός Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Νοσοκομείου (ΟΠΣ) σε ότι αφορά την μεθοδολογία και αρχιτεκτονική του επιτυγχάνεται με την διαλειτουργικότητα μεταξύ των ετερογενών Συστημάτων όπως το Εργαστηριακό Πληροφοριακό Σύστημα (LIS), το Ακτινοδιαγνωστικό και Αποθηκευτικό Υποσύστημα Εικόνων (RIS – PACS), το Υποσύστημα Αιμοδοσίας, ο Ιατρικός – Νοσηλευτικός Φάκελος ασθενή, το Διαχειριστικό – Οικονομικό Υποσύστημα ενός Νοσοκομείου και άλλα επιμέρους ειδικά κλινικά συστήματα.

Οι εξετάσεις και τα αποτελέσματά τους μαζί με όλες τις σχετικές πληροφορίες (δικαιώματα, συνθήκες, flags κ.λ.π.) απαιτείται να είναι αποθηκευμένες σε μία ενιαία βάση δεδομένων (RDBMS). Δεν πρέπει να αντιγράφονται και να διατηρούνται σε πολλαπλές διαφορετικές βάσεις. Οι βάσεις δεδομένων των Εργαστηριακών Πληροφοριακών Υποσυστημάτων (RIS – LIS – PACS) είναι οι βέλτιστες για την διαχρονική αρχειοθέτηση των δεδομένων γιατί είναι σχεδιασμένες από την φύση τους να έχουν ως κύριο αντικείμενο την δημιουργία, αποθήκευση και διαχείριση των ιδιαίτερων και ανομοιογενών εργαστηριακών εξετάσεων.

Ο αντικειμενικός στόχος μιας διασύνδεσης μεταξύ ετερογενών Πληροφοριακών Συστημάτων είναι ότι τα αποτελέσματα όλων των Εργαστηριακών Πληροφοριακών Υποσυστημάτων πρέπει να είναι άμεσα διαθέσιμα – ορατά στους εξουσιοδοτημένους χρήστες μέσω ενός ενιαίου συστήματος εμφάνισης – παρουσίασης (Viewer) ή μέσω άμεσων ερωτημάτων (fast view) τα οποία θα εμφανίζουν μόνο τα συγκεκριμένα αποτελέσματα χωρίς δυνατότητα διαχρονικής σύγκρισή των.

Το σύστημα αυτό, πρέπει να είναι ένα ανεξάρτητο εξειδικευμένο λογισμικό που να έχει την δυνατότητα να ανασύρει (retrieve) και να εμφανίζει (display) συνολικά τα αποτελέσματα των διάφορων εργαστηριακών εξετάσεων και τις αντίστοιχες ιατρικές γνωματεύσεις τους, από τα διάφορα ετερογενή Πληροφοριακά Εργαστηριακά Υποσυστήματα (LIS, RIS, PACS). Η εμφάνιση των αποτελεσμάτων στον κλινικό ιατρό πρέπει να γίνεται με ενιαίο τρόπο, χωρίς να γίνεται αντιληπτό ότι η συλλογή έχει γίνει από διαφορετικές βάσεις δεδομένων των επιμέρους συστημάτων (διάφανα στον χρήστη). Η συλλογή των πληροφοριών μπορεί να γίνεται είτε με απευθείας ανάγνωση της εκάστοτε βάσης δεδομένων (δυναμικά ερωτήματα), είτε μέσω επικοινωνιών με τα κατάλληλα μηνύματα (messages) του πρωτοκόλλου HL7.

Ασθενοκεντρική προσέγγιση

Η μεταλλαγή των Ολοκληρωμένων Πληροφοριακών Συστημάτων Νοσοκομείων προς την ασθενοκεντρική προσέγγιση, έχει επιβάλλει αλλαγή στην αρχιτεκτονική των συστημάτων. Τα σύγχρονα συστήματα Ιατρικού Φακέλου Ασθενή, δεν είναι πλέον κλειστά συστήματα που απαιτούν – όπως στο παρελθόν, συγκέντρωση του συνόλου των ιατρικών πληροφοριών σε μία εξ ολοκλήρου δική τους, αφιερωμένη (dedicated) βάση δεδομένων και συνεπώς ‘αντιγραφή’ μέσω μεταφορών δεδομένων από τα επιμέρους Ιατρικά Συστήματα (CIS, LIS, RIS, PACS κλπ). Μία τέτοια αντιγραφή παραβιάζει την αρχή του πλεονασμού-επανάληψης (redundancy) και την αρχή της ακεραιότητας δεδομένων, και ενέχει σοβαρούς κινδύνους λαθών και προβλημάτων.

Ολοκλήρωση δεδομένων ασθενούς

Ο σύγχρονος ιατρικός φάκελος έχει την ικανότητα να ολοκληρώνει τις ιατρικές πληροφορίες διαφορετικών ιατρικών συστημάτων, μέσω των τεχνολογιών WEB, εμφανίζοντάς τις στον κλινικό ιατρό ως ένα ενιαίο σύνολο. H εμφάνιση γίνεται με απλή κλήση των υποσυστημάτων παρουσίασης (Viewers) των επιμέρους διαγνωστικών συστημάτων LIS, RIS, PACS, AP-LIS, Blood-MS κ.λ.π. από το σύστημα του Ιατρικού Φακέλου. Η μεθοδολογία αυτή εξασφαλίζει ότι ο κλινικός ιατρός εφοδιάζεται έγκαιρα τόσο με την πληροφορία των εξετάσεων όσο -και κυρίως, με τα εξειδικευμένα λογισμικά εργαλεία που διαθέτει το κάθε επιμέρους εργαστηριακό σύστημα. Αμεσο αποτέλεσμα είναι η υποβοήθηση των ιατρών στη βέλτιστη προσέγγιση της διάγνωσης, αποφεύγοντας την υιοθέτηση πολιτικής ‘αμυντικής Ιατρικής’ που έχει ως συνέπεια πλήθος αχρείαστων εξετάσεων και φαρμάκων.

Διασύνδεση Ιατρικού Φακέλου με Εργαστήρια

Περιγραφή του σχεδίου διαλειτουργικότητας LIS – EMR

 
Λαμβάνοντας υπόψη τις παραπάνω αρχές, οδηγίες και κριτήρια που πηγάζουν είτε από την διεθνή βιβλιογραφία είτε από βέλτιστες πρακτικές, η διασύνδεση ετερογενών Πληροφοριακών Συστημάτων ή εν γένει Πληροφοριακών Υποσυστημάτων σε ένα ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα, θα πρέπει να υλοποιείται, έχοντας ως γνώμονα τον ενιαίο Εργαστηριακό Φάκελο καθώς και τον ενιαίο ασθενοκεντρικό Φάκελο Ασθενή (χρεωστικό, ιατρικό, νοσηλευτικό).

Το σχέδιο διασύνδεσης – διαλειτουργικότητας μεταξύ των ετερογενών Υποσυστημάτων που πλαισιώνουν ένα Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα περιγράφεται συνοπτικά στα παρακάτω βήματα:

Από τον φάκελο ασθενή (η μιας τρίτης εφαρμογής όπως ΤΕΠ, ΤΕΙ,ΓΕΙ κλπ.) που διαχειρίζεται ασθενείς μιας κλινικής ή των εξωτερικών ιατρείων, δηλαδή περιστατικά στα οποία χρήζει παραγγελία εξετάσεων, καλείται το υποσύστημα Παραγγελιών-Εμφάνισης (Order – View System) για τον συγκεκριμένο ασθενή ώστε να μην χρειάζεται ο χρήστης να κάνει εκ νέου αναζήτηση ασθενή. Η εφαρμογή του φακέλου ή της τρίτης εφαρμογής στέλνει (με μηνύματα HL7) τον ενιαίο αριθμό μητρώου, τον αριθμό του περιστατικού καθώς και τον κωδικό της κλινικής, ιατρού που παραγγέλει, ή οποιοδήποτε άλλο απαραίτητο δεδομένο έτσι ώστε το υποσύστημα Παραγγελιών-Εμφάνισης να μπορέσει:

• Να διαβάσει τα απαραίτητα δεδομένα (από τους πίνακες του μητρώου, των κλινικών, και των υπηρετούντων ιατρών στην κλινική),
• Να εμφανίσει όλο το ιστορικό των Εργαστηριακών Εξετάσεων του Ασθενή ώστε ο Ιατρός να εκτιμήσει καλύτερα για τις απαραίτητες εξετάσεις προς παραγγελία
• Να δημιουργήσει μια παραγγελία για τον συγκεκριμένο ασθενή, το συγκεκριμένο περιστατικό στην συγκεκριμένη κλινική από τον συγκεκριμένο ιατρό.

Με την ολοκλήρωση της παραγγελίας το σύστημα αυτόματα αποστέλλει μέσω μηνυμάτων HL7 τις εξετάσεις στο σύστημα τιμολόγησης με την ένδειξη «προς εκτέλεση». Η αποστολή περιέχει και συνοδευτικά στοιχεία των εξετάσεων όπως κατηγορία εξέτασης, περιγραφή, ημερομηνία, ώρα, γιατρός, κατάσταση.

Το Εργαστηριακό Πληροφοριακό Σύστημα σύμφωνα με την οργάνωση και την δομή του εκάστοτε Νοσοκομείου ακολουθεί την ενδεδειγμένη ροή εργασίας έτσι ώστε:
Αρχικά να αποστείλει τις διάφορες εξετάσεις στα τμήματα όπου θα γίνουν οι εργαστηριακές εξετάσεις (work list τμημάτων/αναλυτών).
Το κάθε εργαστηριακό τμήμα με την χρήση του αντίστοιχου λογισμικού του, προγραμματίζει τις εξετάσεις που έχει παραλάβει.

Με την παραλαβή και τον προγραμματισμό των εξετάσεων το Π.Σ. Παραγγελιών αυτόματα ενημερώνει την κατάσταση των εξετάσεων στον φάκελο ασθενή ή στην τρίτη εφαρμογή από «προς εκτέλεση» σε «προς επεξεργασία». Εφόσον η ένδειξη της εξέτασης είναι «προς επεξεργασία» ο χρήστης δεν μπορεί πλέον να την ακυρώσει.

Με την ολοκλήρωση της εξέτασης το σύστημα ενημερώνει την κατάσταση των εξετάσεων στον φάκελο ασθενή ή στις τρίτες εφαρμογές από «προς επεξεργασία» σε «προς έγκριση».
Μετά τους απαραίτητους ενδοεργαστηριακούς ελέγχους, ο υπεύθυνος ιατρός του κάθε τμήματος εγκρίνει τα αποτελέσματα. Το σύστημα ενημερώνεται με την ένδειξη «εγκρίθηκε» τα δεδομένα αποθηκεύονται στην Βάση Δεδομένων του Εργαστηριακού Συστήματος και ο κύκλος ολοκληρώνεται.

Παραγγελίες Εξετάσεων

Τα αιτήματα των ιατρών προς εκτέλεση διαγνωστικών εξετάσεων (παραπεμπτικά) απαιτούν εύκολη εισαγωγή παραγγελλόμενων εξετάσεων, ειδική επεξεργασία βάσει κανόνων. Κάθε παραγγελία εξετάσεων πρέπει να υπόκειται σε ελέγχους επαναληψιμότητας, αναγκαιότητας, καταλληλότητας καθώς και ελέγχους βάσει εξειδικευμένων ιατρικών διαγνωστικών πρωτοκόλλων. Απαιτούν απλοποιημένη εισαγωγή για το ιατρικό/παραϊατρικό προσωπικό συνδυαστικά με μία εκτεταμένη ‘λογική επεξεργασίας’ ενσωματωμένη στο λογισμικό, ώστε να επιτυγχάνονται οι στόχοι αφενός της εξυπηρέτησης της ολοκληρωμένης διάγνωσης και αφετέρου της οικονομίας των πόρων του Φορέα Υγείας. Τέτοια συστήματα (Ordering/CPOE) είναι είτε αυτόνομα συστήματα (κεντρικά – εθνικά), ή συστήματα που εμπεριέχονται στα λογισμικά των εργαστηριακών συστημάτων λόγω της απαιτούμενης συνάφειας μεταξύ των παραγγελλόμενων εξετάσεων και των υπαρχόντων αποτελεσμάτων ίδιων ή άλλων σχετικών εξετάσεων του ιστορικού του ασθενούς.

Παρουσίαση των αποτελεσμάτων εξετάσεων

Η ένδειξη «ολοκληρώθηκε» στη βάση δεδομένων του Εργαστηριακού Συστήματος όπου διατηρούνται διαχρονικά τα εγκεκριμένα αποτελέσματα, σημαίνει και την διαθεσιμότητά τους στον Ιατρικό Φάκελο. Οποιοσδήποτε εξουσιοδοτημένος χρήστης του Ιατρικού φακέλου τα έχει διαθέσιμα προς εμφάνιση – σύγκριση. Η εμφάνιση γίνεται με απλό κλικ – κλήση του λογισμικού εμφάνισης των εξετάσεων (View System), μέσα από τις οθόνες του EMR. Το λογισμικό ‘View System’ ενεργοποιείται, εμφανίζει τα ζητηθέντα αποτελέσματα του ασθενούς και ταυτόχρονα παρέχει όλα όσα ειδικευμένα εργαλεία διαθέτει προς εκμετάλευση από τον χρήστη του Ιατρικού Φακέλου.

Συμπέρασμα

 
1. Ο Ιατρικός φάκελος -από πλευράς πληροφορικής, δεν είναι ένα ‘ενιαίο’ σύστημα αλλά ένα σύστημα διαλειτουργικότητας που ολοκληρώνει ασθενοκεντρικά τα δεδομένα διαφορετικών συστημάτων προκειμένου να τα διαθέσει με δομημένο τρόπο στους κλινικούς ιατρούς.

2. Το λογισμικό του σύγχρονου Ιατρικού Φακέλου αποτελείται από διαφορετικές οντότητες λογισμικού (modules) διαφορετικών κατασκευαστών. Οι σύγχρονες τεχνολογίες επιτρέπουν την άμεση διασύνδεση των οντοτήτων λογισμικού σε μία ενιαία λειτουργική πλατφόρμα. Το σύστημα του Ιατρικού Φακέλου πρέπει να διαμορφώνει στο χρήστη την αντίληψη ότι λειτουργεί ένα ενιαίο ολοκληρωμένο σύστημα. Συνεπώς πρέπει να επιτυγχάνει συνεχή ροή της ανομοιογενούς πληροφορίας των πληροφοριακών υποσυστημάτων προς τους χρήστες του Ιατρικού Φακέλου.

3. Δεν επιτρέπεται η αντιγραφή και διατήρηση δεδομένων υγείας σε δύο βάσεις δεδομένων. Ο ιατρικός φάκελος δεν αποθηκεύει τα εργαστηριακά δεδομένα των διαφόρων συστημάτων. Το εργαστηριακά συστήματα (LIS, RIS, PACS) διαχειρίζονται και διατηρούν αποθηκευμένα τα εργαστηριακά δεδομένα και τα διαθέτουν στον Ιατρικό φάκελο μόλις αυτά ζητηθούν.

4. Τόσο το σύστημα παραγγελιών εξετάσεων όσο και το σύστημα εμφάνισης αποτελεσμάτων – πορισμάτων πρέπει να είναι ολοκληρωμένο σύστημα ‘CPOE’ με δυνατότητα επέκτασης με κανόνες για υποβοήθηση και υποστήριξη των κλινικών αποφάσεων (CDSS). Προς τούτο οφείλει να εκμεταλεύεται πλήρως το ιστορικό των εξετάσεων του ασθενούς. Πρέπει να βασίζεται στις ιατρικές βάσεις δεδομένων και όχι στις διοικητικο-οικονομικές (billing).